Chỉ một nhầm lẫn giữa 24VDC và 220VAC cũng đủ làm cháy module PLC trong vài giây. Vì vậy, nắm đúng cách đọc bản vẽ điện công nghiệp không chỉ giúp bạn đấu dây nhanh hơn. Nó còn giúp cả dây chuyền tránh dừng máy ngoài kế hoạch. Người mới thường thấy bản vẽ điện công nghiệp như một mạng dây rối mắt. Tuy nhiên, nếu đọc theo hướng truy vết tín hiệu, mọi thứ sẽ rõ hơn. Bạn bắt đầu từ nguồn cấp, đi qua thiết bị bảo vệ, PLC, biến tần, terminal, rồi đối chiếu ngoài hiện trường.
Các loại bản vẽ cần nắm trước khi đọc sơ đồ điện công nghiệp
Trước khi đọc chi tiết, bạn nên phân loại đúng bộ hồ sơ. Một dự án thường có sơ đồ nguyên lý điện công nghiệp, sơ đồ đấu dây tủ điện và sơ đồ đơn tuyến. Ngoài ra, còn có bản vẽ bố trí tủ, mặt bằng điện nhà xưởng và bảng BOQ.
Sơ đồ nguyên lý và sơ đồ đấu dây
Sơ đồ nguyên lý cho biết logic vận hành của hệ thống. Cụ thể, bạn sẽ thấy Start, Stop, E-Stop, rơ le nhiệt, tiếp điểm duy trì và khóa chéo. Nhìn vào đây, bạn hiểu khi nào motor được phép chạy. Sơ đồ đấu dây tủ điện lại trả lời một câu hỏi khác. Dây đi từ terminal nào đến chân thiết bị nào? Mỗi đầu dây thường có số dây, mã thiết bị, màu dây, tiết diện và điểm đấu nối rõ ràng.
Ví dụ, cảm biến quang ngoài máy có dây tín hiệu S12. Bạn dò S12 về terminal X2:15, rồi tiếp tục về chân I0.3 của PLC. Nhờ cách này, bạn biết cảm biến đang báo về địa chỉ nào.
Sơ đồ đơn tuyến, bố trí tủ và mặt bằng
Sơ đồ đơn tuyến, thường gọi là SLD, mô tả luồng cấp điện tổng quát. Nó đi từ máy biến áp, máy phát, tủ MSB, tủ DB đến tải nhánh. Bạn có thể tham khảo thêm khái niệm single-line diagram để hiểu cách biểu diễn. Bản vẽ bố trí tủ cho biết vị trí thiết bị trong tủ. Ví dụ, biến tần cần khoảng hở tản nhiệt phía trên và dưới. Mặt khác, PLC nên cách xa dây motor để giảm nhiễu.
Bản vẽ mặt bằng thể hiện vị trí tủ, motor, cảm biến, HMI và hộp nút nhấn. Đồng thời, nó cho biết tuyến thang máng cáp và cao độ lắp đặt. Bảng BOQ giúp kiểm tra số lượng dây, máng, đầu cos và phụ kiện.
Cách đọc bản vẽ điện công nghiệp theo quy trình 5 bước
Đọc bản vẽ không nên bắt đầu bằng việc dò từng sợi dây ngay lập tức. Thay vào đó, bạn nên đi theo quy trình cố định. Cách này giảm nhầm lẫn, nhất là khi bộ hồ sơ có nhiều trang.
Bước 1 đến bước 3: Nắm nền tảng bản vẽ
- Bước 1 là đọc khung tên. Bạn cần kiểm tra tên dự án, mã bản vẽ, phiên bản, ngày phát hành và người thiết kế. Đặc biệt, hãy xem bản vẽ áp dụng cho khu vực nào.
- Bước 2 là đọc tiêu chuẩn, điện áp và ghi chú kỹ thuật. Các ký hiệu như 24VDC, 220VAC, 380VAC, PE, N, L1, L2, L3 phải được nhận diện ngay. Nếu nhầm cấp điện áp, thiết bị có thể hỏng trước khi chạy thử.
- Bước 3 là đọc bảng ký hiệu và mã thiết bị. Bạn cần nhận ra CB, MCCB, ACB, KM, K, M, CT, PT, relay, PLC, biến tần và terminal. Với tiêu chuẩn ký hiệu, có thể tham khảo thêm tài liệu từ electrical drawing.
Bước 4 và bước 5: Tách mạch, rồi truy vết
- Bước 4 là tách mạch động lực khỏi mạch điều khiển. Mạch động lực thường dùng dây lớn và cấp nguồn cho motor. Ngược lại, mạch điều khiển dùng dây nhỏ hơn, phục vụ tín hiệu và lệnh chạy.
- Bước 5 là dò dây theo số dây, terminal và địa chỉ PLC. Khi thấy ký hiệu nhảy trang, bạn phải đi theo mã tham chiếu. Vì vậy, đừng đọc từng trang như đọc sách thông thường.
Trước khi đấu nối, hãy đối chiếu bản vẽ với tủ thật. Cụ thể, kiểm tra số terminal, nhãn dây, vị trí thiết bị và đầu cáp. Một sai khác nhỏ ở hiện trường có thể làm lệch toàn bộ quá trình chạy thử.
Phân biệt mạch động lực, mạch điều khiển, PLC và biến tần
Mạch động lực là phần mang năng lượng chính cho tải. Nó thường gồm nguồn 3 pha 380V, CB tổng, MCCB, contactor KM và rơ le nhiệt. Ngoài ra, mạch có thể có biến tần, soft starter, motor và dây tiếp địa. Mạch điều khiển lại quyết định hệ thống chạy như thế nào. Nó thường dùng 24VDC hoặc 220VAC. Thành phần phổ biến gồm Start, Stop, E-Stop, tiếp điểm duy trì, khóa chéo, relay trung gian và tín hiệu lỗi.
Cách đọc PLC trên bản vẽ
Khi đọc PLC, hãy tách rõ Digital Input, Digital Output, Analog Input và Analog Output. Cụ thể, Input nhận tín hiệu từ cảm biến hoặc nút nhấn. Output xuất lệnh đến relay, đèn báo, van điện từ hoặc contactor. Bạn cũng cần kiểm tra common, nguồn cấp và loại cảm biến PNP hoặc NPN. Nếu đấu sai common, PLC có thể không nhận tín hiệu. Tệ hơn, một số module có thể hỏng khi cấp nhầm cực.
Cách biết cảm biến đấu vào chân nào khá đơn giản. Bạn dò mã dây từ cảm biến về terminal. Sau đó, tiếp tục dò từ terminal về chân Input PLC và đối chiếu địa chỉ trong sơ đồ. Với Output PLC, bạn làm ngược lại. Dò từ chân Output qua relay trung gian, rồi đến cuộn hút contactor hoặc thiết bị chấp hành. Nhờ đó, bạn biết lệnh Q0.2 đang điều khiển motor, đèn hay van nào.
Cách đọc biến tần trong sơ đồ điện
Biến tần cần đọc kỹ hơn vì có cả nguồn động lực và tín hiệu điều khiển. Bạn cần xác định nguồn vào, ngõ ra motor và dây tiếp địa. Đặc biệt, không được đấu ngõ ra biến tần qua contactor sai cách. Phần điều khiển biến tần thường có chân chạy thuận, chạy nghịch và analog tốc độ. Ngoài ra, còn có relay báo lỗi, điện trở thắng, cuộn kháng và chân truyền thông. Khi chạy thử, hãy kiểm tra lệnh chạy trước khi cấp tải.
Một ví dụ thường gặp là băng tải chạy bằng biến tần. PLC xuất lệnh RUN qua relay trung gian, còn tốc độ đi bằng tín hiệu 0-10V. Nếu đảo nhầm analog và common, tốc độ sẽ sai hoặc không thay đổi.
Đọc sơ đồ đơn tuyến, bố trí tủ và mặt bằng điện nhà xưởng
Sơ đồ đơn tuyến cho biết điện đi từ đâu đến đâu. Nó thể hiện luồng cấp từ máy biến áp hoặc máy phát đến MSB, DB, MCC và tải nhánh. Vì vậy, đây là bản vẽ cần xem trước khi cấp nguồn tổng.
Đọc thiết bị bảo vệ và đo lường
Khi đọc CB, MCCB hoặc ACB, đừng chỉ nhìn dòng định mức. Bạn cần xem dòng cắt ngắn mạch Icu, số cực, cấp bảo vệ và khả năng phối hợp. Đặc biệt, CB tổng và CB nhánh cần có tính chọn lọc. CT, PT, đồng hồ đo và relay bảo vệ cũng cần đọc đúng chiều. Cụ thể, hãy kiểm tra tỷ số biến đổi, cấp chính xác và hướng dòng điện. Nếu lắp ngược CT, đồng hồ có thể hiển thị sai công suất.
Tụ bù công suất phản kháng cũng nằm trong nhóm cần chú ý. Bạn cần xem cấp bù, contactor tụ và relay điều khiển. Mặt khác, môi trường nhiều sóng hài có thể cần cuộn kháng bảo vệ tụ.
Đọc bố trí tủ và mặt bằng nhà xưởng
Bản vẽ bố trí tủ giúp kiểm soát nhiệt. Biến tần, servo và nguồn switching cần khoảng thoáng để tản nhiệt. Ngoài ra, vị trí quạt lọc phải thuận tiện cho vệ sinh và thay thế. Bản vẽ này cũng giúp chống nhiễu. Bạn nên tách dây động lực và dây điều khiển trong máng riêng. Đặc biệt, dây analog nên tránh đi chung với dây motor.
Mặt bằng điện nhà xưởng cho biết tọa độ tủ và tuyến thang máng cáp. Nó cũng thể hiện cao độ lắp đặt, vị trí motor, cảm biến, HMI và hộp nút nhấn. Khi thi công, hãy kiểm tra điểm giao với kết cấu, nước, cứu hỏa và HVAC.
Tóm lại, muốn đọc tốt bản vẽ điện công nghiệp, bạn cần đi theo một quy trình rõ ràng. Trước hết, hãy hiểu loại bản vẽ, đọc ký hiệu và tách mạch động lực khỏi mạch điều khiển. Sau đó, truy vết PLC, biến tần, sơ đồ đơn tuyến và mặt bằng.
Quan trọng hơn, đừng đấu nối chỉ dựa vào cảm giác. Hãy đối chiếu terminal, số dây, địa chỉ PLC và hiện trường trước khi cấp điện. Nếu cần thi công, rà soát hoặc xử lý sự cố hệ thống điện công nghiệp, hãy liên hệ Công Ty TNHH Đầu Tư Xây Dựng Và Cơ Điện Thăng Long để được tư vấn theo bản vẽ và điều kiện thực tế công trình.
