Mất điện trong điều kiện bình thường chỉ gây gián đoạn vận hành. Nhưng khi mất điện đồng thời với cháy, khói hoặc sự cố kỹ thuật, hành lang và cầu thang tối có thể khiến người bên trong mất phương hướng, chen lấn hoặc di chuyển nhầm vào khu vực nguy hiểm. Đây là lý do đèn Exit đèn sự cố phải được tính toán như một phần của hệ thống an toàn thoát nạn, không đơn thuần là thiết bị chiếu sáng phụ.
Đối với nhà máy, nhà xưởng, kho hàng, tầng hầm và tòa nhà nhiều tầng, hiệu quả của hệ thống phụ thuộc vào cả thiết bị, sơ đồ thoát nạn, nguồn điện, vị trí lắp đặt và công tác kiểm tra định kỳ.
Đèn Exit đèn sự cố là gì?
Nhiều người thường gọi chung là “đèn Exit đèn sự cố”, nhưng trên thực tế đây là hai thiết bị có chức năng khác nhau.
Đèn Exit
Đèn Exit là biển chỉ dẫn lối ra hoặc hướng thoát nạn, giúp người trong công trình xác định cần di chuyển theo hướng nào để đến khu vực an toàn.
Đèn thường có nền màu xanh lá cây, chữ “EXIT”, “LỐI RA” hoặc biểu tượng người chạy kết hợp mũi tên chỉ hướng. Sản phẩm có thể được thiết kế một mặt, hai mặt, mũi tên trái, phải, hai chiều hoặc chỉ dẫn xuống cầu thang.
Các sản phẩm phổ biến thường tích hợp nguồn 220V, bóng LED và pin hoặc ắc quy dự phòng. Khi nguồn điện lưới bị mất, bộ lưu điện bên trong tiếp tục duy trì khả năng hiển thị của biển chỉ dẫn.
Đèn sự cố
Đèn sự cố là thiết bị cung cấp ánh sáng khi hệ thống chiếu sáng thông thường ngừng hoạt động, giúp người sử dụng quan sát đường đi, bậc thang, vật cản, cửa thoát nạn và thiết bị PCCC.
Đèn thường được trang bị một hoặc hai đầu LED có thể điều chỉnh góc chiếu. Trong trạng thái bình thường, bộ sạc duy trì dung lượng pin. Khi nguồn điện cấp bị gián đoạn, đèn tự động chuyển sang chế độ chiếu sáng dự phòng.
Theo TCVN 13456:2022, chiếu sáng sự cố không chỉ phục vụ đường thoát nạn mà còn có thể bao gồm chiếu sáng gian phòng và chiếu sáng phục vụ thao tác với các phương tiện phòng cháy, chữa cháy.
Phân biệt đèn Exit và đèn sự cố
| Tiêu chí | Đèn Exit | Đèn sự cố |
|---|---|---|
| Chức năng chính | Chỉ hướng và đánh dấu lối ra thoát nạn | Chiếu sáng khu vực khi mất điện |
| Hình thức | Biển chữ, ký hiệu và mũi tên | Một hoặc hai đầu đèn LED |
| Trạng thái hoạt động | Thường sáng liên tục hoặc duy trì chỉ dẫn | Tự động bật khi mất nguồn |
| Vị trí điển hình | Trên cửa thoát, vị trí chuyển hướng, cầu thang | Hành lang, cầu thang, phòng kỹ thuật, gara |
| Mục tiêu | Không để người thoát nạn đi sai hướng | Không để tuyến thoát nạn bị tối |
Một đèn Exit không thể thay thế hoàn toàn đèn sự cố. Biển Exit có thể cho biết hướng đi nhưng không đủ chiếu sáng mặt sàn, bậc thang hoặc vật cản. Ngược lại, đèn sự cố tạo ánh sáng nhưng không cho người sử dụng biết cửa nào là cửa thoát nạn.
Vì vậy, công trình thường phải bố trí đồng thời hai loại thiết bị theo hồ sơ thiết kế và điều kiện sử dụng thực tế.
Đèn Exit đèn sự cố hoạt động như thế nào?
Mỗi thiết bị thường gồm nguồn cấp điện, bộ sạc, pin hoặc ắc quy, mạch chuyển đổi và nguồn sáng LED.
Khi nguồn điện bình thường vẫn hoạt động, đèn được cấp điện và bộ pin được sạc duy trì. Khi mất điện, mạch điều khiển tự động chuyển sang nguồn dự phòng để tiếp tục chỉ dẫn hoặc chiếu sáng.
Một số dòng đèn Exit được đấu sáng liên tục, trong khi đèn sự cố chỉ bật khi nguồn cấp bị gián đoạn. Cả hai cần được cấp từ mạch điện ổn định, không đi qua công tắc chiếu sáng thông thường để tránh tình trạng nhân viên vô tình tắt thiết bị. Cách cấp nguồn trực tiếp này cũng được các tài liệu sản phẩm tham khảo đề cập.
Theo TCVN 13456:2022, đèn chiếu sáng sự cố và biển báo an toàn sử dụng nguồn điện dự phòng phải bảo đảm hoạt động ổn định, liên tục tối thiểu 120 phút khi xảy ra cháy hoặc nổ. Đây là thông số cần được kiểm tra trên hồ sơ kỹ thuật của thiết bị, thay vì chỉ lựa chọn theo giá bán hoặc hình thức bên ngoài.
Những vị trí cần bố trí đèn Exit
Đèn Exit cần được bố trí để người đứng trên đường thoát nạn có thể nhận biết rõ hướng di chuyển tiếp theo.
Các vị trí thường bao gồm:
- Phía trên hoặc gần cửa ra thoát nạn.
- Cửa dẫn vào buồng thang bộ thoát hiểm.
- Điểm giao nhau giữa các hành lang.
- Vị trí hành lang đổi hướng.
- Lối đi từ khu sản xuất, kho hoặc văn phòng ra khu vực an toàn.
- Cửa ra ngoài nhà.
- Lối xuống hoặc lên cầu thang.
- Khu vực tầng hầm, gara và bãi đỗ xe.
- Không gian đông người như hội trường, trung tâm thương mại và khu dịch vụ.
Đèn Exit thường được sử dụng tại nhà xưởng, văn phòng, chung cư, tầng hầm, kho vận, khu công nghiệp, trường học và các tòa nhà nhiều tầng.
Điểm quan trọng là mũi tên trên biển phải phù hợp với hướng thoát nạn thực tế. Một lỗi khá phổ biến là nhà thầu lắp đồng loạt biển mũi tên trái hoặc phải theo sự thuận tiện khi mua vật tư, nhưng không đối chiếu bản vẽ thoát nạn. Khi xảy ra sự cố, biển sai hướng có thể dẫn người sử dụng vào hành lang cụt hoặc khu vực không an toàn.
Những vị trí cần lắp đèn sự cố
Theo TCVN 13456:2022, đèn chiếu sáng sự cố được bố trí tại các khu vực như:
- Cầu thang bộ thoát nạn.
- Đường thoát nạn và vị trí chuyển hướng.
- Nút giao của hành lang.
- Khu vực có sự thay đổi về cao độ.
- Cửa và lối ra thoát nạn.
- Gara để xe.
- Gian phòng có người làm việc mà khoảng cách từ điểm xa nhất đến lối ra gần nhất lớn hơn 13 m.
- Phòng máy phát điện, trạm biến áp và phòng kỹ thuật thang máy.
- Gian lánh nạn.
- Phòng trực điều khiển chống cháy.
- Phòng bơm chữa cháy.
- Khu vực đặt phương tiện phòng cháy và chữa cháy.
Ở nhà xưởng, cần xem xét thêm các vị trí có máy móc lớn, giá kệ cao, băng tải hoặc vách ngăn có thể che khuất ánh sáng. Chỉ bố trí đèn theo khoảng cách đều trên bản vẽ mà không khảo sát mặt bằng thực tế có thể tạo ra những vùng tối ngay trên đường thoát nạn.
Yêu cầu về độ chiếu sáng trên đường thoát nạn
TCVN 13456:2022 quy định đối với đường thoát nạn có chiều rộng đến 2 m, độ rọi trung bình theo phương ngang trên mặt sàn dọc theo tâm đường thoát nạn phải không nhỏ hơn 1 lux. Dải ở giữa có chiều rộng bằng ít nhất một nửa chiều rộng đường thoát nạn phải đạt tối thiểu 50% giá trị này.
Đối với chiếu sáng sự cố gian phòng, độ rọi trung bình trên mặt sàn tại vùng lõi của khoảng trống không được nhỏ hơn 0,5 lux.
Điều đó cho thấy không thể chỉ dựa vào số lượng đèn. Người thiết kế cần xem xét:
- Quang thông và góc chiếu của đèn.
- Chiều cao lắp đặt.
- Khoảng cách giữa các đèn.
- Mức độ che khuất của thiết bị và giá kệ.
- Màu sắc, độ phản xạ của trần và tường.
- Khói, bụi và điều kiện môi trường.
- Chiều rộng thực tế của đường thoát nạn.
Với kho cao tầng hoặc nhà xưởng có giá kệ, việc lắp đèn quá cao có thể làm giảm đáng kể độ rọi tại mặt sàn. Trong nhiều trường hợp, cần tăng mật độ đèn hoặc hạ cao độ lắp đặt để bảo đảm hiệu quả sử dụng.
Tiêu chí lựa chọn đèn Exit đèn sự cố
Thời gian hoạt động dự phòng
Thiết bị phải đáp ứng thời gian hoạt động theo yêu cầu của hồ sơ thiết kế và tiêu chuẩn áp dụng. Không nên mặc định mọi loại đèn quảng cáo “sáng 90 phút” hoặc “trên 2 giờ” đều phù hợp với mọi công trình.
Khả năng quan sát của biển Exit
Kích thước biển, độ sáng, nội dung chữ và ký hiệu phải phù hợp với khoảng cách quan sát. Biển an toàn cần thể hiện rõ chữ “LỐI RA”, “EXIT” hoặc ký hiệu phù hợp; nền biển màu xanh lá cây, chữ và biểu tượng màu trắng theo yêu cầu của TCVN 13456:2022.
Điều kiện môi trường
Khu vực ẩm ướt, nhiều bụi, ngoài trời hoặc có nguy cơ cháy nổ cần lựa chọn cấp bảo vệ vỏ phù hợp. TCVN 13456:2022 nêu rõ những hạng mục có độ ẩm cao hoặc nguy hiểm nổ phải sử dụng đèn, biển báo có khả năng chống ẩm hoặc chống nổ tương ứng.
Đây là vấn đề đặc biệt quan trọng với:
- Nhà máy hóa chất.
- Kho dung môi và sơn.
- Khu vực pha trộn.
- Xưởng có bụi dễ cháy.
- Phòng rửa và khu sản xuất ẩm ướt.
- Khu vực ngoài trời hoặc bán ngoài trời.
Nguồn pin và khả năng thay thế
Pin là bộ phận xuống cấp nhanh hơn nguồn sáng LED. Vì vậy, chủ đầu tư nên ưu tiên thiết bị có pin dễ kiểm tra, dễ thay thế và có linh kiện được cung cấp ổn định. Không nên chọn sản phẩm giá thấp nhưng thiết kế kín hoàn toàn, không có pin thay thế hoặc thiếu tài liệu kỹ thuật. Chi phí thay toàn bộ đèn sau vài năm có thể cao hơn phần tiết kiệm ban đầu.
Hồ sơ chất lượng
Với công trình cần nghiệm thu PCCC, thiết bị cần có tài liệu xuất xứ, chứng nhận chất lượng, thông số điện, thời gian lưu điện và hồ sơ liên quan theo yêu cầu dự án. Thông số trên catalogue phải thống nhất với sản phẩm giao đến công trường. Tránh tình trạng mẫu trình duyệt là một mã thiết bị nhưng vật tư lắp đặt thực tế lại là dòng có thời gian lưu điện thấp hơn.
Cơ điện Thăng Long – Đơn vị chuyên thi công hệ thống đèn Exit đèn sự cố uy tín
Cơ điện Thăng Long cung cấp dịch vụ khảo sát, thiết kế, lắp đặt, cải tạo và bảo trì hệ thống điện chiếu sáng sự cố, chỉ dẫn thoát nạn và hệ thống PCCC cho nhà máy, nhà xưởng, kho hàng, tòa nhà và công trình công nghiệp tại Hà Nội cùng các tỉnh miền Bắc.
Phương án triển khai được xây dựng trên cơ sở mặt bằng thực tế, đường thoát nạn, điều kiện môi trường, hệ thống điện hiện hữu và yêu cầu nghiệm thu. Đội ngũ kỹ thuật thực hiện đồng bộ từ khảo sát, bóc tách khối lượng, lựa chọn thiết bị, thi công nguồn điện đến kiểm tra mất nguồn và hoàn thiện hồ sơ bàn giao.
Đèn Exit đèn sự cố chỉ phát huy tác dụng khi được chọn đúng, lắp đúng hướng và duy trì khả năng hoạt động khi nguồn điện chính bị gián đoạn. Chủ đầu tư nên đánh giá hệ thống theo toàn bộ tuyến thoát nạn, thay vì kiểm tra riêng lẻ từng thiết bị. Một phương án được khảo sát và thi công bài bản sẽ giúp công trình đáp ứng yêu cầu an toàn, thuận lợi cho nghiệm thu và hạn chế rủi ro trong quá trình vận hành.
Đèn Exit đèn sự cố là hạng mục nhỏ về chi phí nhưng có vai trò đặc biệt quan trọng đối với an toàn thoát nạn của công trình. Thiết bị chỉ thực sự hiệu quả khi được lựa chọn đúng thông số, bố trí đúng hướng di chuyển, cấp nguồn ổn định và kiểm tra pin định kỳ. Với nhà máy, nhà xưởng, kho hàng hoặc tòa nhà đang cải tạo, chủ đầu tư nên khảo sát lại toàn bộ tuyến thoát hiểm để phát hiện các vị trí thiếu sáng, biển chỉ dẫn bị che khuất hoặc không còn phù hợp với mặt bằng thực tế. Cơ điện Thăng Long cung cấp dịch vụ khảo sát, thiết kế, thi công, cải tạo và bảo trì hệ thống đèn Exit, đèn chiếu sáng sự cố và hệ thống PCCC tại Hà Nội cùng các tỉnh miền Bắc, giúp công trình nâng cao mức độ an toàn, thuận lợi trong nghiệm thu và duy trì vận hành ổn định lâu dài.
