Cháy nổ tại nhà xưởng, kho hàng hay văn phòng thường diễn biến rất nhanh. Trong vài phút đầu tiên, hệ thống báo cháy, bình chữa cháy hoặc họng nước chỉ phát huy tác dụng khi người tại chỗ biết phát hiện nguy hiểm, báo động, sử dụng phương tiện và tổ chức thoát nạn đúng cách. Đó cũng là lý do tập huấn PCCC doanh nghiệp không nên chỉ được xem là một thủ tục để hoàn thiện hồ sơ. Đây là một phần của công tác chuẩn bị lực lượng tại chỗ, giúp doanh nghiệp xử lý tình huống ban đầu trước khi lực lượng chuyên nghiệp tiếp cận hiện trường.
Theo Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ số 55/2024/QH15 có hiệu lực từ ngày 01/07/2025, người đứng đầu cơ sở có trách nhiệm tổ chức tuyên truyền, phổ biến kiến thức và tổ chức huấn luyện, bồi dưỡng nghiệp vụ PCCC, CNCH cho các đối tượng thuộc phạm vi quản lý.
Tập huấn PCCC doanh nghiệp là gì?
Trong thực tế, cụm từ “tập huấn PCCC” thường được doanh nghiệp sử dụng để nói chung về hoạt động đào tạo kiến thức và thực hành phòng cháy chữa cháy.
Theo quy định hiện hành, thuật ngữ chính thức là huấn luyện, bồi dưỡng nghiệp vụ phòng cháy, chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ.
Một chương trình đúng nghĩa không chỉ hướng dẫn cách cầm bình chữa cháy. Người tham gia còn cần được trang bị kiến thức về nguy cơ cháy, kỹ năng xử lý sự cố, thoát nạn, cứu người và sử dụng các phương tiện PCCC phù hợp với môi trường làm việc.
Điểm cần phân biệt là:
- Huấn luyện nghiệp vụ được thực hiện theo chu kỳ định kỳ.
- Bồi dưỡng nghiệp vụ được thực hiện hằng năm nhằm duy trì và cập nhật kỹ năng.
Những ai trong doanh nghiệp cần được huấn luyện PCCC?
Không nên hiểu rằng doanh nghiệp chỉ cần cử một vài bảo vệ đi học là đủ. Điều 45 Luật 55/2024/QH15 xác định nhiều nhóm đối tượng liên quan trực tiếp đến cơ sở phải được huấn luyện, bồi dưỡng nghiệp vụ. Với doanh nghiệp, những nhóm đáng chú ý gồm:
Người đứng đầu cơ sở
Đây là người chịu trách nhiệm tổ chức và duy trì các điều kiện an toàn PCCC, CNCH tại cơ sở. Trong thực tế có thể là người đại diện theo pháp luật hoặc người được giao trực tiếp quản lý cơ sở theo quy định.
Thành viên đội PCCC và CNCH cơ sở
Đây là lực lượng phản ứng tại chỗ khi xảy ra cháy, nổ hoặc sự cố. Thành viên đội cần biết cách nhận thông tin báo cháy, triển khai phương tiện, hướng dẫn thoát nạn và phối hợp với lực lượng chuyên nghiệp.
Thành viên đội PCCC và CNCH chuyên ngành
Một số cơ sở có mức độ nguy hiểm cháy, nổ cao phải tổ chức lực lượng chuyên ngành theo quy định. Yêu cầu huấn luyện với nhóm này cao hơn lực lượng thông thường.
Người được giao nhiệm vụ PCCC tại cơ sở
Nếu doanh nghiệp phân công nhân sự trực tiếp thực hiện nhiệm vụ PCCC, CNCH hoặc kiểm tra an toàn PCCC thì những người này cũng thuộc nhóm cần được huấn luyện.
Người làm việc tại khu vực nguy hiểm về cháy, nổ
Ví dụ như nhân sự thường xuyên làm việc, vận hành hoặc tiếp xúc với chất, hàng hóa nguy hiểm về cháy, nổ. Doanh nghiệp nên xác định người cần huấn luyện dựa trên chức năng thực tế và mức độ nguy hiểm của từng vị trí, thay vì lập danh sách mang tính hình thức.
Tập huấn PCCC doanh nghiệp gồm những nội dung gì?
Theo Nghị định 105/2025/NĐ-CP, nội dung hiện hành được xây dựng phù hợp với từng nhóm đối tượng.
Kiến thức pháp luật và trách nhiệm PCCC
Người tham gia cần hiểu:
- Trách nhiệm của người đứng đầu cơ sở;
- Trách nhiệm của lực lượng PCCC tại chỗ;
- Yêu cầu duy trì điều kiện an toàn;
- Trách nhiệm kiểm tra, tổ chức chữa cháy và CNCH.
Mục tiêu không phải học thuộc văn bản mà là biết ai phải làm gì khi xảy ra sự cố.
Nhận diện nguy cơ cháy tại nơi làm việc
Nội dung nên bám sát đặc điểm của từng doanh nghiệp. Nhà xưởng có thể tập trung vào hệ thống điện, máy móc, vật liệu dễ cháy, hàn cắt kim loại hay khu vực chứa hóa chất. Văn phòng lại cần chú ý thiết bị điện, ổ cắm, phòng kỹ thuật, khu vực bếp và đường thoát nạn.
Kỹ năng chữa cháy ban đầu
Người tham gia cần được hướng dẫn lựa chọn và sử dụng phương tiện phù hợp như:
- Bình chữa cháy xách tay;
- Họng nước chữa cháy;
- Vòi, lăng chữa cháy;
- Các thiết bị được trang bị thực tế tại cơ sở.
Một lỗi khá phổ biến là tập huấn bằng thiết bị không giống thiết bị doanh nghiệp đang sử dụng. Điều này khiến người lao động vẫn lúng túng khi xảy ra tình huống thật.
Thoát nạn và cứu nạn, cứu hộ
Người lao động cần hiểu nguyên tắc báo động, xác định lối thoát, hạn chế tiếp xúc khói, hỗ trợ người gặp nạn và tập kết tại vị trí an toàn. Đặc biệt với nhà máy đông công nhân hoặc công trình nhiều tầng, khả năng tổ chức thoát nạn có ý nghĩa không kém kỹ năng chữa cháy.
Thực hành tình huống giả định
Huấn luyện hiệu quả nên đưa người tham gia vào một tình huống gần với điều kiện thực tế của cơ sở, chẳng hạn cháy tủ điện, cháy khu sản xuất hoặc xuất hiện khói tại kho hàng. Nhờ vậy doanh nghiệp mới đánh giá được thời gian phản ứng, khả năng phối hợp và những điểm yếu trong phương án hiện tại.
Thời gian tập huấn PCCC doanh nghiệp bao lâu?
Đây là nội dung đã thay đổi đáng kể so với nhiều bài viết PCCC cũ trên Internet. Theo Điều 29 Nghị định 105/2025/NĐ-CP:
Nhóm huấn luyện từ 8 đến 12 giờ
Áp dụng với một số đối tượng như:
- Người đứng đầu cơ sở;
- Người được phân công thực hiện nhiệm vụ PCCC, CNCH;
- Người làm việc trong môi trường nguy hiểm cháy, nổ;
- Người thường xuyên tiếp xúc chất, hàng hóa nguy hiểm về cháy, nổ;
- Một số nhóm khác theo quy định.
Thời gian bồi dưỡng định kỳ của nhóm này từ 4 đến 8 giờ.
Thành viên đội PCCC và CNCH cơ sở
- Thời gian huấn luyện từ 16 đến 24 giờ.
- Thời gian bồi dưỡng nghiệp vụ từ 4 đến 8 giờ.
Một số lực lượng có yêu cầu nghiệp vụ cao hơn
Người được phân công kiểm tra PCCC tại cơ sở, thành viên đội PCCC và CNCH chuyên ngành và một số nhóm khác có thời gian huấn luyện từ 24 đến 32 giờ. Thời gian bồi dưỡng từ 8 đến 12 giờ.
Đáng chú ý, huấn luyện nghiệp vụ được thực hiện định kỳ 5 năm một lần, trong khi bồi dưỡng nghiệp vụ được thực hiện hằng năm.
Vì vậy, doanh nghiệp không nên tiếp tục áp dụng máy móc các mốc 16–24 giờ, 32–48 giờ hoặc thời hạn chứng nhận 2 năm được trích dẫn trong nhiều bài viết dựa trên hệ thống quy định trước đây.
Ai có trách nhiệm tổ chức tập huấn PCCC cho doanh nghiệp?
Theo Điều 30 Nghị định 105/2025/NĐ-CP, người đứng đầu cơ sở có trách nhiệm tổ chức huấn luyện, bồi dưỡng cho các đối tượng thuộc phạm vi quản lý và bảo đảm kinh phí thực hiện.
Tuy nhiên, trách nhiệm “tổ chức” không đồng nghĩa doanh nghiệp có thể tự cử một nhân sự nội bộ đứng lớp rồi coi như đã hoàn thành yêu cầu.
Luật quy định việc huấn luyện, bồi dưỡng nghiệp vụ được thực hiện bởi lực lượng Cảnh sát PCCC và CNCH và cơ sở đào tạo về PCCC, CNCH theo thẩm quyền, trình tự tương ứng.
Theo quy định triển khai từ năm 2025, sau quá trình huấn luyện, bồi dưỡng và kiểm tra, cơ quan hoặc đơn vị có thẩm quyền thực hiện văn bản thông báo kết quả huấn luyện, bồi dưỡng cho tổ chức, cá nhân đã đăng ký và tham gia.
Doanh nghiệp nên chuẩn bị gì trước khi tổ chức tập huấn?
Để chương trình không biến thành một buổi học chung chung, doanh nghiệp nên chuẩn bị trước một số thông tin:
Rà soát danh sách nhân sự
Phân loại rõ:
- Người đứng đầu cơ sở;
- Thành viên đội PCCC cơ sở;
- Người phụ trách kiểm tra;
- Nhân sự tại khu vực nguy hiểm;
- Nhân sự mới cần bổ sung.
Việc này giúp xác định đúng chương trình và thời lượng cần tham gia.
Kiểm tra phương tiện PCCC thực tế
Trước ngày tập huấn nên kiểm tra bình chữa cháy, họng nước, vòi, lăng, chuông báo cháy, nút nhấn, đèn chỉ dẫn thoát nạn và các thiết bị liên quan. Nếu thiết bị đã hỏng hoặc không hoạt động, việc thực hành sẽ khó phản ánh đúng khả năng ứng phó của cơ sở.
Doanh nghiệp có hệ thống đã vận hành lâu năm có thể kết hợp rà soát với bảo trì hệ thống phòng cháy chữa cháy để phát hiện các thiết bị xuống cấp trước khi thực tập.
Xây dựng tình huống sát với nguy cơ thật
Một kho hóa chất, nhà xưởng cơ khí và tòa nhà văn phòng không nên sử dụng cùng một kịch bản. Tình huống càng sát công năng, quy trình sản xuất và hệ thống kỹ thuật thì giá trị tập huấn càng cao.
Tập huấn PCCC nên là một phần của kế hoạch an toàn tổng thể
Một doanh nghiệp an toàn không được tạo nên chỉ bằng vài chiếc bình chữa cháy hay một lần tập huấn.
Hiệu quả thực sự đến từ sự kết hợp giữa: con người được huấn luyện + phương án phù hợp + hệ thống hoạt động tốt + bảo trì định kỳ + kiểm tra thường xuyên.
Nếu doanh nghiệp đang xây dựng mới, mở rộng nhà máy hoặc phát hiện hệ thống hiện tại không còn phù hợp với công năng, có thể tham khảo dịch vụ thi công hệ thống phòng cháy chữa cháy của Cơ Điện Thăng Long.
Cơ điện Thăng Long tập trung vào các hạng mục tư vấn, thiết kế, thi công, cải tạo và bảo trì hệ thống PCCC, phù hợp với nhà xưởng, nhà máy, tòa nhà và các công trình kỹ thuật.
Việc tập huấn đúng quy định giúp con người biết cách phản ứng khi có sự cố; còn một hệ thống PCCC được thiết kế, thi công và duy trì đúng kỹ thuật sẽ tạo điều kiện để những kỹ năng đó thực sự phát huy tác dụng khi cần thiết.
Tập huấn PCCC doanh nghiệp không chỉ để đáp ứng yêu cầu pháp lý mà quan trọng hơn là giúp người lao động biết cách xử lý đúng trong những phút đầu khi xảy ra cháy, nổ hoặc sự cố. Doanh nghiệp nên kết hợp huấn luyện định kỳ với việc kiểm tra, bảo trì và hoàn thiện hệ thống PCCC để bảo đảm cả con người lẫn thiết bị luôn ở trạng thái sẵn sàng. Nếu cơ sở đang cần tư vấn, cải tạo, bảo trì hoặc thiết kế – thi công hệ thống phòng cháy chữa cháy, Cơ điện Thăng Long có thể hỗ trợ khảo sát hiện trạng và đề xuất giải pháp phù hợp với từng loại nhà xưởng, nhà máy và công trình.
