Bảo trì hệ thống phòng cháy chữa cháy là việc kiểm tra, bảo dưỡng, sửa chữa và thay thế định kỳ các thiết bị báo cháy, chữa cháy, bơm, bình, đèn sự cố, hút khói… để chúng luôn sẵn sàng hoạt động. Theo Luật 55/2024/QH15 (Điều 43 khoản 2), cơ quan, tổ chức đã được trang bị phương tiện PCCC có trách nhiệm quản lý, bảo quản, bảo dưỡng phương tiện đó. Thông tư 36/2025/TT-BCA giao người đứng đầu cơ sở quyết định thời gian, địa điểm bảo dưỡng theo hướng dẫn của nhà sản xuất và tiêu chuẩn kỹ thuật, và kết quả phải ghi vào Sổ theo dõi phương tiện. Vì vậy, không có một “chu kỳ chung” cho mọi hệ thống: cơ sở cần lập kế hoạch bảo trì riêng cho từng thiết bị.
Nội dung pháp lý dưới đây để tham khảo; với từng cơ sở, nên đối chiếu thêm yêu cầu của cơ quan Cảnh sát PCCC&CNCH quản lý địa bàn.
Căn cứ pháp lý về bảo trì, bảo dưỡng hệ thống PCCC
| Văn bản | Quy định liên quan đến bảo trì |
|---|---|
| Luật PCCC và CNCH số 55/2024/QH15 (hiệu lực 01/7/2025) | Điều 8 khoản 3 điểm e: người đứng đầu cơ sở quyết định hoặc đề xuất trang bị, duy trì tính năng sử dụng của phương tiện PCCC; điểm g: lập, quản lý hồ sơ PCCC. Điều 23 khoản 2 điểm d: thực hiện, duy trì điều kiện an toàn PCCC trong phạm vi quản lý. Điều 43 khoản 2: cơ quan, tổ chức, hộ gia đình, cá nhân có trách nhiệm quản lý, sử dụng, bảo quản, bảo dưỡng phương tiện đã trang bị; khoản 3 giao Bộ trưởng Bộ Công an quy định chi tiết. |
| Thông tư 36/2025/TT-BCA | Điều 6: người đứng đầu cơ sở quyết định thời gian bảo dưỡng; tuân thủ tiêu chuẩn, quy chuẩn nếu có; nội dung theo Phụ lục II–V; ghi Sổ theo dõi (Mẫu số 01 Phụ lục VI). Điều 8: trách nhiệm người đứng đầu cơ sở, bảo đảm kinh phí. Phụ lục V: thiết bị báo cháy, loa thông báo, hệ thống chữa cháy (khí, sol khí, nước, bột, bọt), đèn sự cố, chỉ dẫn thoát nạn. |
| Nghị định 105/2025/NĐ-CP, sửa đổi bởi Nghị định 347/2026/NĐ-CP (hiệu lực 15/9/2026) | Điều 4: hồ sơ PCCC của cơ sở gồm sổ theo dõi phương tiện, biên bản tự kiểm tra (Mẫu PC02), báo cáo kết quả công tác PCCC (Mẫu PC04)…; một số tài liệu lưu tối thiểu 05 năm. Điều 13: cơ quan Công an, cơ quan chuyên môn về xây dựng kiểm tra định kỳ 01 năm/lần với cơ sở nhóm 1 và 02 năm/lần với cơ sở nhóm 2 (Phụ lục II). |
| TCVN 3890:2023 | Mục 4.14: phương tiện, hệ thống PCCC phải được kiểm tra, bảo dưỡng định kỳ theo quy định pháp luật, tiêu chuẩn kỹ thuật hiện hành liên quan hoặc hướng dẫn của đơn vị sản xuất. |
| TCVN 7435-2:2004 (ISO 11602-2:2000) | Kiểm tra, bảo dưỡng và thử định kỳ bình chữa cháy xách tay và xe đẩy. |
| TCVN 7568-14:2025 | Hệ thống báo cháy – Thiết kế, lắp đặt, vận hành và bảo dưỡng; Lời nói đầu ghi thay thế TCVN 7568-14:2015 và TCVN 5738:2021. |
Lưu ý: Nghị định 136/2020/NĐ-CP mà nhiều bài cũ dẫn chiếu đã được thay thế bởi Nghị định 105/2025/NĐ-CP từ 01/7/2025. Khi đọc các hướng dẫn bảo trì cũ, cần đối chiếu lại với văn bản nêu trên.
Bảo trì của cơ sở khác gì kiểm tra của cơ quan chức năng?
Bảo trì là trách nhiệm thường xuyên của cơ sở (tự làm hoặc thuê đơn vị chuyên môn). Kiểm tra về PCCC là hoạt động định kỳ, đột xuất của cơ quan Công an, cơ quan chuyên môn về xây dựng hoặc UBND cấp xã, kết thúc bằng biên bản Mẫu PC03. Sổ theo dõi và biên bản bảo trì là bằng chứng cơ sở đã duy trì điều kiện an toàn khi được kiểm tra.
Hạng mục bảo trì theo từng hệ thống
Phụ lục V Thông tư 36/2025/TT-BCA nêu các bộ phận cần bảo dưỡng; chi tiết theo hướng dẫn nhà sản xuất và tiêu chuẩn. Công việc thường gặp:
1. Hệ thống báo cháy tự động
- Trung tâm báo cháy: tình trạng hiển thị, sự kiện lỗi, nguồn chính và nguồn dự phòng (ắc quy), chức năng in/ghi sự kiện.
- Đầu báo khói, nhiệt, lửa: vệ sinh, thử tác động bằng dụng cụ thử chuyên dụng, thay đầu hỏng hoặc hết tuổi thọ theo hãng.
- Nút ấn, chuông, đèn, module vào/ra: thử kích hoạt, kiểm tra tín hiệu liên động (bơm, quạt hút khói, cắt điện, thang máy).
- Thiết bị truyền tin báo cháy kết nối Cơ sở dữ liệu (nếu có): kiểm tra đường truyền.
Chi tiết hơn tại bài bảo dưỡng hệ thống báo cháy.
2. Trạm bơm và hệ thống cấp nước chữa cháy
- Bơm điện, bơm diesel, bơm bù áp: chạy thử, kiểm tra áp suất, tiếng ồn, rung, rò rỉ, nhiên liệu, ắc quy đề máy diesel.
- Tủ điều khiển bơm: chế độ tự động/tay, công tắc áp lực, đèn báo.
- Bể nước: mực nước dự trữ, van phao, vệ sinh cặn.
- Đường ống, van chặn, van một chiều, đồng hồ áp: rò rỉ, ăn mòn, trạng thái đóng mở đúng thiết kế.
Xem thêm cách kiểm tra định kỳ hệ thống bơm chữa cháy và bảo trì hệ thống cấp nước PCCC.
3. Chữa cháy vách tường và trụ ngoài nhà
- Tủ chữa cháy: đủ vòi, lăng, khớp nối; vòi không mục, không gập nếp lâu ngày; cửa tủ mở được, không bị che chắn.
- Van góc họng nước: đóng mở nhẹ, không rò; thử phun tại họng bất lợi nhất khi cần.
- Trụ tiếp nước cho xe chữa cháy: nắp, ren, van.
4. Chữa cháy tự động sprinkler
- Cụm van báo động: áp suất trước/sau van, chuông báo, công tắc áp lực.
- Công tắc dòng chảy, van xả thử cuối tuyến: thử tín hiệu về trung tâm.
- Đầu phun: không bị sơn phủ, bám bụi, che chắn bởi hàng hóa hoặc trần mới; thay đầu hỏng bằng đúng loại, đúng nhiệt độ tác động.
5. Chữa cháy khí, bọt, bột
Kiểm tra áp suất hoặc khối lượng chất chữa cháy trong bình chứa, van xả, đầu phun, tủ điều khiển, công tắc xả bằng tay, độ kín phòng được bảo vệ. Với hệ FM200, xem chữa cháy FM200: cấu tạo và bảo trì.
6. Bình chữa cháy
Kiểm tra vị trí, niêm phong, chốt an toàn, đồng hồ áp (với bình có áp kế), vỏ bình, vòi phun. TCVN 7435-2:2004 quy định việc bảo dưỡng hằng năm và các nội dung bảo dưỡng theo Bảng 2 với chu kỳ không quá 5 năm (mục 4.3.2.5). Chi tiết: quy trình bảo dưỡng và kiểm tra định kỳ bình chữa cháy.
7. Đèn chiếu sáng sự cố, chỉ dẫn thoát nạn, loa thông báo
Thử chuyển sang nguồn ắc quy, thời gian sáng, độ sáng, hướng chỉ dẫn; loa và bộ điều khiển âm thanh thông báo. Nhóm này gắn với hệ điện và thông gió, xem giải pháp đồng bộ tại Hệ thống chiếu sáng, pccc, hút khói.
8. Hút khói, tăng áp, ngăn cháy
Chạy thử quạt hút khói, tăng áp; kiểm tra van chặn lửa, cửa ngăn cháy tự đóng, chèn bịt lỗ xuyên tường sau cải tạo.
Tần suất bảo trì: cái gì có quy định, cái gì theo hãng?
| Nội dung | Tần suất | Căn cứ |
|---|---|---|
| Bảo dưỡng phương tiện, hệ thống PCCC nói chung | Do người đứng đầu cơ sở quyết định, phù hợp từng loại và hướng dẫn nhà sản xuất | Điều 6 khoản 1 Thông tư 36/2025/TT-BCA; mục 4.14 TCVN 3890:2023 |
| Phương tiện chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ cơ giới; mặt nạ phòng độc cách ly | Thường xuyên hằng ngày hoặc trong và sau mỗi lần sử dụng | Điều 6 khoản 1 Thông tư 36/2025/TT-BCA |
| Bình chữa cháy xách tay, xe đẩy | Bảo dưỡng hằng năm; nội dung theo Bảng 2 không quá 5 năm | TCVN 7435-2:2004, mục 4.3.2.5 |
| Báo cháy, sprinkler, bơm, đèn sự cố, hút khói | Theo hướng dẫn của hãng và tiêu chuẩn kỹ thuật áp dụng cho hệ thống | Phụ lục V Thông tư 36/2025/TT-BCA |
| Kiểm tra của cơ quan chức năng (không phải bảo trì) | 01 năm/lần (cơ sở nhóm 1), 02 năm/lần (cơ sở nhóm 2), ngoài ra có kiểm tra đột xuất | Điều 13 Nghị định 105/2025/NĐ-CP, sửa đổi bởi Nghị định 347/2026/NĐ-CP |
Cách lập lịch: từ tài liệu vận hành, bảo trì (O&M) của từng thiết bị, lập bảng “thiết bị – công việc – chu kỳ – người phụ trách” để người đứng đầu cơ sở phê duyệt. Xem thêm bao lâu bảo trì hệ thống PCCC 1 lần.
Quy trình bảo trì hệ thống PCCC
- Tiếp nhận hồ sơ: hoàn công, danh mục thiết bị, tài liệu hãng, sổ theo dõi lần trước.
- Khảo sát hiện trạng: đối chiếu với hoàn công, ghi nhận lỗi tồn tại, thay đổi công năng.
- Lập kế hoạch: hạng mục, thời gian (tránh giờ cao điểm), phương án an toàn khi tạm ngắt hệ thống.
- Thông báo nội bộ trước khi thử chuông, chạy bơm, khóa tạm vùng báo cháy.
- Thực hiện: vệ sinh, thử chức năng, thử liên động theo checklist.
- Khắc phục: sửa, thay thiết bị hỏng; hạng mục lớn thì lập đề xuất, dự toán.
- Nghiệm thu, ghi sổ: đưa hệ thống về trạng thái thường trực, ghi kết quả vào Sổ theo dõi phương tiện (Mẫu số 01 Phụ lục VI Thông tư 36/2025/TT-BCA), lập biên bản và kiến nghị.
Checklist nhanh sau mỗi đợt bảo trì
- Trung tâm báo cháy ở trạng thái bình thường, không còn lỗi, nguồn dự phòng đạt.
- Các vùng báo cháy đã được mở lại sau khi thử.
- Bơm ở chế độ tự động, van chặn trên tuyến chính ở trạng thái mở theo thiết kế, áp lực đường ống ổn định.
- Bể nước chữa cháy đủ mực dự trữ.
- Tủ chữa cháy đủ vòi, lăng; không bị che chắn.
- Đầu phun sprinkler không bị sơn, che chắn, hàng hóa không chất sát đầu phun.
- Bình chữa cháy đúng vị trí, còn niêm phong, áp kế trong vùng cho phép.
- Đèn sự cố, đèn exit sáng khi mất điện; cửa ngăn cháy tự đóng.
- Sổ theo dõi, biên bản đã ký; kiến nghị tồn tại có người chịu trách nhiệm và thời hạn.
Hồ sơ cần lưu
Theo Điều 4 Nghị định 105/2025/NĐ-CP, hồ sơ PCCC của cơ sở gồm sổ theo dõi phương tiện, biên bản tự kiểm tra (Mẫu PC02), báo cáo kết quả công tác PCCC (Mẫu PC04), bản vẽ hoàn công, biên bản kiểm tra của cơ quan chức năng… Theo Nghị định 347/2026/NĐ-CP, hồ sơ có thể lưu dạng giấy hoặc điện tử; biên bản tự kiểm tra, báo cáo kết quả phải lưu tối thiểu 05 năm.
Chi phí bảo trì hệ thống PCCC gồm những gì?
Chi phí khác nhau theo quy mô và số hệ thống, nên không có đơn giá chung. Một báo giá rõ ràng thường tách:
| Nhóm chi phí | Nội dung | Yếu tố làm thay đổi chi phí |
|---|---|---|
| Bảo trì định kỳ | Nhân công, dụng cụ thử, kiểm tra, vệ sinh theo chu kỳ | Số hệ thống, số điểm thiết bị, số lần/năm, chiều cao lắp đặt, làm ngoài giờ |
| Vật tư tiêu hao | Ắc quy dự phòng, dầu, lọc nhiên liệu bơm diesel, gioăng, vòi | Tuổi thọ thiết bị, khuyến cáo của hãng |
| Nạp, thay thế | Nạp bình, thay đầu báo, đầu phun, thiết bị hỏng | Tình trạng thực tế sau khảo sát |
| Sửa chữa phát sinh | Rò ống, hỏng bơm, lỗi trung tâm | Mức hư hỏng; tính riêng theo đề xuất được duyệt |
Nên yêu cầu báo giá tách phần định kỳ cố định và phần thay thế, sửa chữa theo thực tế.
Sai lầm thường gặp
- Chỉ kiểm tra bình, bỏ quên bơm và báo cháy → khi cháy bơm không lên áp, trung tâm đang lỗi.
- Để van chặn đóng sau sửa chữa → sprinkler không có nước.
- Khóa vùng báo cháy rồi quên mở lại.
- Cải tạo trần, chất hàng mà không rà lại đầu báo, đầu phun.
- Bảo trì không ghi sổ → không có bằng chứng khi được kiểm tra.
- Thay thiết bị khác chủng loại (đầu phun khác nhiệt độ tác động, đầu báo không tương thích).
Bảo trì theo loại công trình
Mỗi loại công trình có trọng tâm riêng: nhà xưởng chú ý bụi, hàng hóa che chắn, trạm bơm (xem bảo trì hệ thống PCCC nhà máy, khu công nghiệp và bài thi công hệ thống PCCC nhà xưởng); tòa nhà chú ý tăng áp, hút khói, thang máy chữa cháy (bảo trì hệ thống PCCC tòa nhà); văn phòng và khách sạn cần lịch bảo trì không ảnh hưởng người sử dụng (bảo trì PCCC văn phòng, bảo trì PCCC khách sạn).
Hệ thống thiếu hồ sơ hoàn công, đã cải tạo nhiều lần hoặc không còn phù hợp công năng nên được đánh giá lại cùng đơn vị thiết kế thi công hệ thống pccc thay vì chỉ sửa từng thiết bị. Với cơ sở mới, khâu tư vấn lắp đặt hệ thống pccc nên tính trước lối tiếp cận để bảo trì (lối vào trần, vị trí van, tủ). Khi PCCC được bảo trì cùng điện, điều hòa, thông gió trong một hợp đồng thi công hệ thống cơ điện, các liên động giữa hệ thống được kiểm tra đồng bộ hơn.
Câu hỏi thường gặp
Pháp luật có quy định bảo trì hệ thống PCCC 6 tháng một lần không?
Các văn bản hiện hành đã rà soát (Luật 55/2024/QH15, Nghị định 105/2025/NĐ-CP, Thông tư 36/2025/TT-BCA) không đặt một chu kỳ chung cho mọi hệ thống. Thời gian bảo dưỡng do người đứng đầu cơ sở quyết định theo hướng dẫn nhà sản xuất và tiêu chuẩn kỹ thuật; riêng bình chữa cháy có yêu cầu bảo dưỡng hằng năm theo TCVN 7435-2:2004.
Ai chịu trách nhiệm bảo trì khi đi thuê nhà xưởng, văn phòng?
Người đứng đầu cơ sở chịu trách nhiệm duy trì điều kiện an toàn PCCC; cơ quan, tổ chức hoạt động trong một cơ sở cũng phải duy trì điều kiện an toàn trong phạm vi quản lý (Điều 23 khoản 2 Luật 55/2024/QH15). Nên ghi rõ phạm vi trách nhiệm bảo trì trong hợp đồng thuê.
Cơ sở có tự bảo trì được không?
Có. Thông tư 36/2025/TT-BCA yêu cầu người đứng đầu cơ sở phân công người quản lý, bảo dưỡng phương tiện. Hạng mục cần dụng cụ chuyên dụng (thử đầu báo, bơm, chữa cháy khí) nên thuê đơn vị có chuyên môn. Kết quả được tổng hợp vào báo cáo hằng năm Mẫu PC04 (Điều 7 Thông tư 36/2025/TT-BCA).
Kết luận
Bảo trì hệ thống phòng cháy chữa cháy không chỉ là nạp bình định kỳ. Cơ sở cần lập kế hoạch bảo trì cho từng hệ thống theo tài liệu hãng và tiêu chuẩn, thực hiện, ghi sổ và lưu hồ sơ đầy đủ, vì đây là căn cứ chứng minh việc duy trì điều kiện an toàn PCCC theo Luật 55/2024/QH15.
Nếu cần khảo sát hiện trạng và lập kế hoạch bảo trì hệ thống PCCC, anh chị có thể liên hệ Công ty TNHH Đầu tư Xây dựng và Cơ điện Thăng Long qua hotline 0967 800 183 hoặc trang liên hệ.
