Khoảng cách giữa hai nhà xưởng không chỉ là phần diện tích trống trên tổng mặt bằng. Trong thiết kế phòng cháy chữa cháy, đây là một trong những giải pháp quan trọng nhằm hạn chế bức xạ nhiệt, ngăn lửa lan sang công trình lân cận và tạo điều kiện cho lực lượng chữa cháy tiếp cận khi xảy ra sự cố.
Tuy nhiên, khoảng cách an toàn PCCC không có một con số cố định áp dụng cho mọi công trình. Giá trị cần bố trí phụ thuộc vào công năng sử dụng, bậc chịu lửa, cấp nguy hiểm cháy của kết cấu, hạng nguy hiểm cháy và cháy nổ, đặc điểm tường ngoài cũng như hệ thống chữa cháy tự động của từng nhà.
Khoảng cách an toàn PCCC là gì?
Khoảng cách an toàn PCCC, hay khoảng cách phòng cháy chống cháy, là khoảng cách được quy định giữa các nhà và công trình nhằm ngăn cản cháy lan.
Theo nguyên tắc chung, khoảng cách này được đo thông thủy giữa các bức tường hoặc kết cấu bao che bên ngoài của hai công trình. Trường hợp mái, mái che hoặc bộ phận làm bằng vật liệu cháy nhô ra đáng kể, điểm đo có thể phải tính từ phần kết cấu nhô ra đó thay vì từ mặt tường.
Quy định về khoảng cách phòng cháy giữa các công trình hiện được thể hiện tại Phụ lục E của QCVN 06:2022/BXD, ban hành kèm Thông tư 06/2022/TT-BXD và được áp dụng cùng Sửa đổi 1:2023 ban hành theo Thông tư 09/2023/TT-BXD. Sửa đổi này có hiệu lực từ ngày 1/12/2023.
Vì sao phải xác định khoảng cách PCCC ngay từ bước quy hoạch?
Một sai lầm thường gặp là chủ đầu tư hoàn thiện phương án kiến trúc, mật độ xây dựng và dây chuyền sản xuất trước, sau đó mới kiểm tra điều kiện PCCC. Khi phát hiện khoảng cách giữa các khối nhà không đáp ứng yêu cầu, dự án có thể phải:
- Dịch chuyển vị trí nhà xưởng hoặc nhà kho.
- Thu hẹp diện tích xây dựng.
- Thay đổi vật liệu và cấu tạo tường ngoài.
- Bịt hoặc điều chỉnh cửa mở trên mặt tường.
- Bổ sung tường ngăn cháy, cửa chống cháy.
- Lắp đặt hệ thống chữa cháy tự động.
- Điều chỉnh đường nội bộ, bãi đỗ và vị trí tiếp cận của xe chữa cháy.
Những thay đổi này không chỉ ảnh hưởng đến chi phí PCCC mà còn tác động trực tiếp đến kết cấu, hệ thống điện, thông gió, cấp thoát nước, công nghệ sản xuất và tiến độ xin phép xây dựng. Vì vậy, khoảng cách an toàn PCCC cần được kiểm tra ngay khi lập tổng mặt bằng, trước khi chốt vị trí cột, tường, cửa xuất nhập hàng, trạm điện, kho nguyên liệu và tuyến giao thông nội bộ.
Các căn cứ quyết định khoảng cách an toàn PCCC
Công năng sử dụng của công trình
Trước tiên phải xác định đúng loại nhà:
- Nhà ở.
- Công trình công cộng.
- Nhà phụ trợ trong cơ sở công nghiệp.
- Nhà sản xuất.
- Nhà kho.
- Gara hoặc công trình kỹ thuật.
- Công trình có công năng hỗn hợp.
Khoảng cách giữa hai nhà xưởng sẽ được xem xét khác với khoảng cách giữa nhà xưởng và khối văn phòng, hoặc giữa kho hàng và công trình công cộng.
Bậc chịu lửa của từng nhà
Bậc chịu lửa phản ánh khả năng chịu lửa của các bộ phận chính như cột, dầm, sàn, tường chịu lực, tường bao và mái. Công trình có kết cấu bê tông cốt thép, cấu kiện được bảo vệ chống cháy và vật liệu bao che phù hợp thường có khả năng chịu lửa tốt hơn công trình sử dụng kết cấu nhẹ không được bảo vệ.
Không nên xác định bậc chịu lửa chỉ dựa vào cảm quan “nhà khung thép” hay “nhà bê tông”. Hồ sơ phải kiểm tra đồng bộ:
- Giới hạn chịu lửa của kết cấu chịu lực.
- Khả năng chịu lửa của sàn và mái.
- Cấu tạo tường ngoài.
- Lớp bảo vệ kết cấu thép.
- Vật liệu hoàn thiện và vật liệu cách nhiệt.
- Chứng nhận, kết quả thử nghiệm hoặc giải pháp tính toán liên quan.
Cấp nguy hiểm cháy của kết cấu
Bên cạnh bậc chịu lửa, thiết kế còn phải xem xét mức độ tham gia vào quá trình cháy của vật liệu và cấu kiện xây dựng.
Hai công trình có hình thức kiến trúc tương tự nhưng sử dụng vật liệu vách, mái hoặc lớp cách nhiệt khác nhau có thể dẫn đến yêu cầu khoảng cách khác nhau. Đặc biệt, nhà xưởng dùng tấm panel cần kiểm tra rõ chủng loại lõi cách nhiệt, cấu tạo liên kết và tài liệu kỹ thuật của vật liệu.
Hạng nguy hiểm cháy và cháy nổ
Đối với nhà sản xuất và nhà kho, phải xác định hạng nguy hiểm cháy và cháy nổ trên cơ sở:
- Loại nguyên liệu, nhiên liệu và thành phẩm.
- Nhiệt độ chớp cháy.
- Khả năng tạo hỗn hợp cháy nổ.
- Khối lượng vật liệu cháy.
- Đặc điểm dây chuyền công nghệ.
- Diện tích các gian sản xuất hoặc kho.
- Điều kiện thông gió và phát tán hơi, khí, bụi cháy.
Việc phân hạng không nên thực hiện theo tên ngành nghề chung. Một nhà máy cơ khí chủ yếu gia công kim loại sẽ có nguy cơ khác khu sơn, kho dung môi, kho dầu hoặc khu xử lý bề mặt nằm trong cùng dự án. QCVN 06:2022/BXD phân loại hạng nguy hiểm cháy và cháy nổ đối với nhà, công trình và gian phòng có công năng sản xuất, kho tại Phụ lục C; khoảng cách giữa các nhà sản xuất và nhà kho được xem xét tại Phụ lục E.
Khoảng cách PCCC giữa nhà ở và công trình công cộng
Đối với nhà ở, công trình công cộng và nhà phụ trợ của cơ sở công nghiệp, khoảng cách được xác định theo tổ hợp bậc chịu lửa và cấp nguy hiểm cháy kết cấu của hai công trình.
Một số tài liệu cũ thường dẫn bảng khoảng cách theo QCVN 06:2020/BXD với các mức phổ biến từ 6 m đến 15 m. Tuy nhiên, không nên sao chép trực tiếp các con số này vào hồ sơ mới, bởi dự án hiện nay phải kiểm tra theo QCVN 06:2022/BXD và Sửa đổi 1:2023, đồng thời đối chiếu đầy đủ các chú thích và điều kiện áp dụng.
Trong một số trường hợp, khoảng cách có thể được xem xét giảm khi:
- Mặt tường đối diện là tường đặc, không có lỗ mở.
- Tường giữa hai công trình đáp ứng yêu cầu của tường ngăn cháy.
- Công trình có bậc chịu lửa và cấp nguy hiểm cháy kết cấu phù hợp.
- Cả hai nhà được bảo vệ bằng hệ thống chữa cháy tự động toàn nhà.
- Tổng diện tích được xem xét không vượt quá giới hạn của một khoang cháy theo quy định.
Chẳng hạn, QCVN cho phép xem xét giảm 50% khoảng cách quy định trong bảng đối với các nhà có bậc chịu lửa I, II, cấp nguy hiểm cháy kết cấu S0 và mỗi nhà đều được trang bị chữa cháy tự động toàn nhà. Tuy nhiên, điều kiện này phải được kiểm tra đồng thời, không thể hiểu rằng chỉ cần lắp sprinkler là mặc nhiên được giảm khoảng cách.
Khoảng cách PCCC giữa nhà xưởng và nhà kho
Với cơ sở công nghiệp, khoảng cách giữa các nhà phụ thuộc nhiều hơn vào:
- Bậc chịu lửa.
- Cấp nguy hiểm cháy kết cấu.
- Hạng nguy hiểm cháy và cháy nổ.
- Diện tích và quy mô khoang cháy.
- Đặc điểm vật liệu mái, tường ngoài.
- Hệ thống chữa cháy tự động.
- Vị trí cửa đi, cửa sổ và các lỗ mở đối diện nhau.
Một nhà xưởng hạng D hoặc E có kết cấu chịu lửa tốt có thể được xem xét theo hướng khác với kho chứa bao bì, nhựa, hóa chất hoặc vật liệu dễ cháy.
QCVN 06:2022/BXD cũng cho phép xác định khoảng cách an toàn theo các bảng tại E.1, E.2 hoặc xem xét khoảng cách từ công trình đến đường ranh giới theo E.3. Đây là điểm quan trọng đối với khu công nghiệp, dự án phân kỳ hoặc lô đất có công trình lân cận chưa xây dựng.
Những lỗi thường gặp khi bố trí khoảng cách PCCC
Chỉ đo khoảng cách giữa hai trục hoặc mép móng
Khoảng cách PCCC thường được xác định giữa các mặt ngoài công trình hoặc bộ phận nhô ra có liên quan, không phải giữa tim cột, tim trục hoặc mép móng.
Không cập nhật công trình hiện trạng
Với dự án mở rộng nhà máy, phải khảo sát chính xác nhà xưởng, kho, trạm điện, mái che và công trình phụ trợ hiện hữu. Sai lệch vài chục centimet trên bản vẽ hiện trạng có thể làm thay đổi tính khả thi của phương án.
Tự động coi nhà khung thép là cùng một bậc chịu lửa
Khả năng chịu lửa của nhà thép phụ thuộc lớp bảo vệ, cấu tạo mái, tường bao và giới hạn chịu lửa của từng cấu kiện. Không thể phân loại chỉ dựa vào vật liệu khung chính.
Xây thêm mái che sau nghiệm thu
Mái che nối giữa hai nhà có thể làm mất khoảng trống ngăn cháy, cản trở xe chữa cháy và tạo đường lan truyền nhiệt, khói hoặc ngọn lửa. Mọi phương án bổ sung mái kho, khu tập kết hàng, phòng kỹ thuật hay đường ống công nghệ cần được đánh giá lại về PCCC trước khi thi công.
Không phối hợp giữa kiến trúc, kết cấu và M&E
Tường ngăn cháy có thể bị mất tác dụng nếu hệ thống cơ điện xuyên qua mà không được bịt kín bằng vật liệu chống cháy phù hợp.
Các vị trí cần kiểm soát gồm:
- Máng cáp và thang cáp.
- Ống điện.
- Ống gió.
- Ống cấp thoát nước.
- Ống công nghệ và khí nén.
- Khe co giãn.
- Cửa kỹ thuật và cửa cuốn.
Cơ điện Thăng Long chuyên tư vấn và thi công hệ thống PCCC tại miền Bắc uy tín
Khoảng cách an toàn PCCC cần được xử lý từ giai đoạn quy hoạch, không nên để đến khi hoàn thiện thiết kế mới kiểm tra. Một phương án tổng mặt bằng phù hợp sẽ giúp chủ đầu tư giảm nguy cơ phải dịch chuyển công trình, bổ sung tường chống cháy hoặc thay đổi hệ thống kỹ thuật khi hồ sơ đã triển khai sâu.
Cơ điện Thăng Long cung cấp dịch vụ khảo sát, thiết kế, thi công, cải tạo và bảo trì hệ thống PCCC – M&E cho nhà máy, nhà xưởng, kho hàng, tòa nhà và công trình công nghiệp tại Hà Nội cùng các tỉnh miền Bắc.
Đội ngũ kỹ thuật phối hợp đồng bộ giữa hệ thống báo cháy, chữa cháy tự động, cấp nước chữa cháy, hút khói, điện động lực, thang máng cáp và các hạng mục cơ điện khác, giúp công trình đáp ứng yêu cầu an toàn, thuận lợi vận hành và dễ bảo trì sau bàn giao.
Khoảng cách an toàn PCCC cần được tính toán ngay từ giai đoạn bố trí tổng mặt bằng, dựa trên công năng, bậc chịu lửa, hạng nguy hiểm cháy nổ, đặc điểm kết cấu và điều kiện tiếp cận chữa cháy của từng công trình. Việc xác định sai hoặc kiểm tra quá muộn có thể khiến chủ đầu tư phải điều chỉnh thiết kế, thu hẹp diện tích xây dựng, bổ sung tường ngăn cháy hoặc cải tạo hệ thống kỹ thuật, làm tăng chi phí và kéo dài tiến độ. Với kinh nghiệm trong thiết kế, thi công và cải tạo hệ thống PCCC – M&E, Cơ điện Thăng Long hỗ trợ chủ đầu tư, nhà máy và tổng thầu xây dựng phương án phù hợp quy chuẩn, đồng bộ với thực tế vận hành và thuận tiện bảo trì sau bàn giao.
